درویش و پادشاه

درویشی، راضی به زندگی سادهٔ خویش و بی‌نیاز از بخشش صاحبان قدرت، در گوشه‌ای خلوت نشسته بود. پادشاهی از کنار او گذشت، ولی درویش سر برنداشت و توجهی نشان نداد. آسودگی مرد از قناعتش می‌آمد، حال آنکه پادشاه این بی‌اعتنایی را با اقتدار خود ناسازگار یافت و رنجید. گفت: «این خرقه‌پوشان مانند حیوان‌اند؛ نه ادب می‌شناسند و نه رفتار انسانی.»

وزیر به درویش نزدیک شد و پرسید: «پادشاه از برابر تو گذشت. چرا به او احترام نگذاشتی و رسم ادب را رعایت نکردی؟»

درویش پاسخ داد: «به پادشاه بگو انتظار خدمت را از کسی داشته باشد که انتظار بخشش از تو دارد. افزون بر این، پادشاهان برای پاسداری از مردم هستند؛ مردم برای فرمان بردن از پادشاهان نیستند.»

برای روشن کردن این رابطه، از چوپان و گوسفندان سخن گفت. چوپان باید در خدمت گوسفندان باشد و از آن‌ها نگهداری کند، نه اینکه گوسفندان برای خدمت به چوپان باشند. جایگاه پادشاه نیز، با همهٔ شکوه و آسایشی که دارد، جایگاه نگهبان مردم است.

سخن سپس به ناپایداری تفاوت‌های زندگی رسید: امروز یکی آسوده و کامیاب است و دیگری در رنج و تلاش؛ اما سرانجام خاک، این فاصله‌ها را از میان می‌برد. با فرا رسیدن مرگ، تفاوت پادشاه و خدمتکار باقی نمی‌ماند. اگر خاک مردگان را بکاوند، از آن نخواهند فهمید کدام تن از آنِ ثروتمندی بوده و کدام از آنِ فقیری.

پادشاه سخن درویش را استوار یافت و گفت: «از من چیزی بخواه.» درویش گفت: «آن می‌خواهم که دیگر بار مزاحم من نشوی.»

پادشاه از او پندی نیز خواست. درویش گفت: «اکنون که نعمت و قدرت در دست توست، قدر این فرصت را بدان؛ این دولت و فرمانروایی از دستی به دست دیگر می‌رود.»